Билялов Эльвис Къартбабам – меним гъурурым

Презентацияны ачмакъ

Билялов Эльвис

Къартбабам – меним гъурурым

Кечмишсиз келеджегимиз екъ…

    

 Эр бир инсан озь тамырларыны бильмек борджлу, чюнки бу онынъ тарихы, гъуруры  ве таянчы. Къоранта инсан ичюн пек муимдир. Шимди чокъ языкъ ки, адамлар озь шеджереси акъкъында аз билелер. Мен озюмнинъ яш чагъыма  бакъмадан,  бу меселенен  пек меракъланам. Меним къартбаба-деделерим  акъкъында малюматны анам ве битамдан эшитип, акъылымда тутмагъа тырышам. Бу ишимде буюк шеджеремизнинъ тек бир  къысымыны айдынлатмакъ истейим. 

      

Дюньяда кимсе  озь-озюнден пейда олмай. Эр инсаннынъ ана-бабасы, къартана-къартбабасы бар. Анълашылмагъан дуйгъуларны, хусусиетлерни, чизгилерни бизге берген адамлар акъкъында не билемиз? Бу суаль несиллерни эр даим меракъландыра эди. Буны бильмемезлик - инсаниет ичюн буюк етишмемезликдир. Мени даима бир меселе эеджанландыра: мешур инсан дегиль де, адий, амма яхшы, сой-сопкъа  таянч олып яшамакътыр. Бойле инсан мен ичюн – анамнынъ бабасы - меним Эскендер къартбабам.  

   

Къартбабам Зеваев Эскендер Асанович  1948 сенеси майыс 13 халкъымыз сюргюнликте булунгъан узакъ  Русиенинъ Пермь виляетининъ Иньва адлы еринде Зеваев Асан  ве Усеинова Эсманынъ чокъбалалы къорантасында дюньягъа кельди. Бир къач йылдан сонъра, оларнынъ къорантасы сой-акърабалары тюшкен Узбекистаннынъ Мархамат коюне авуша. 

Дженктен  сонъ пек агъыр ве къыйын йыллар эди. Алты баланы осьтюрмек, аш-сувларыны еткизмек къолай вазифе олмагъан.  Къартбабамнынъ  ана-бабасы сабадан акъшамгъаджа чалышмагъа меджбур экенлер, оларнынъ балалары исе шу вазиетте четте къалмагъанлар: айван бакъкъанлар, бостанда чалышкъанлар ве, бойлеликнен ачтан ольмейип, аякъкъа тургъанлар.

   

Къартбабам Мархамат шеэрининъ орта мектебинде буюк истекнен окъугъан. Онынъ  севимли фенлеринден бириси кимья экен. Онунджы сыныфны битирген йылы Андижан мединститутына кирмек ичюн имтиан бере ве бутюн сынавлардан мувафакъиетли кече. Бойлеликнен, омюринде янъы девир  - студентлик йыллары башлана. 

Та балалыкътан эким олмакъ арзусынен яшагъан къартбабам макъсадына иришкенинден пек мемнюн къала. Лякин, бу яры ел эди.  Даа огде алты йыллыкъ тасиль, илим сырларыны менимсимек киби вазифелер тура эди.  Къартбабам омюр сынавларындан яхшы кечти. Вакъытыны аджымай окъуды, араштырды, тиббият илимине аит бутюн рисале ве китапларны гедже-куньдюз окъуп, огренмеге тырышты. Къыскъасы, эр вакъыт онынъ элинден китап тюшмеди. Атта язлыкъ татиль куньлеринде де, озю яшагъан райондаки хастаханеге барып, теджрибели экимлернен берабер олды. Ниает, студентлик девири де кериде къалды. Къартбабам алий окъув юртунда яхшы окъып, студент акърандашларына орьнек, ибрет олды. 

Бунынъ ичюн де институтнынъ ректораты оны алий окъув юртунда ишке алып къалмакъ истеди. Бойле теклифке о разы олмады. Бир къач амелий иште озюни сынап, сонъ бир къараргъа келеджегини айтты. Эм ойле де япты. Институтны аля ишаретлеринен битирип, 1972 сенеси Мархамат район меркезий хастаханесине ишке келе. Къартбабам, озюнинъ ильк фаалиетини адий педиатр оларакъ башлады. Яш эким мында дерт йыл чалышып, теджрибе топлады, урьмет-сайгъы къазанды. Бундан сонъ институтнынъ елланмасынен эки йыл Ташкент тиббият институтынынъ ординатурасында окъуды.

 Оны мувафакъиетнен битирген сонъ, Андижан тиббият институтында ассистент оларакъ чалышып башлады. Бунынънен берабер ильмий ишнен де огърашты. 1981 сенеси Эскендер къартбабам Москва педиатрия ильмий тедкъикъат институтына окъумагъа кирип, оны 1984 сенеси  мувафакъиетнен битире. О мында «Балаларда идиопатик пурпур олгъанда антигенлернинъ гистоуйгъунлыгъынынъ клиник эмиети» деген мевзуда намзетлик ильмий ишини язып битире ве оны къорчалай.

 О девирде СССР Медицина илимлери  академиясынынъ танылгъан академик ве профессорлары къартбабамнынъ къорчалагъан мевзусына буюк къыймет кеселер. Яш алим 1984сенеси Андижан тиббиет  институтына ишке кельди ве балалар хасталыгъы кафедрасында доцент оларакъ чалышып башлады, ве докъуз йыл девамында  бу институтта студентлерге дерс берди.

  

Къартбабам 1977 сенеси  акъыллы, назик ве дюльбер Джеваер адлы  къызнен таныш ола ве онен къоранта къура. Олар татлы-муаббет яшагъанларына аман-аман 43 йыл толаджакъ. Шу къорантада 3 бала догъула: эки къыз  ве бир огълан. Оларнынъ ортанджы къызлары – Сакине – меним анам, къартбабамнынъ севимли къызы.

  

1992 сенеси къартбабам къорантасынен Къырымгъа коче. Бойле бильгили, алчакъгонъюлли, буюк амелий теджрибеге малик олгъан инсанны мааллий идарелер ишке къабул этмемек ичюн бутюн маниаларны япмагъа тырыштылар. О иш къыдырып, чокъ тешкилятларгъа къатнады, ве ниает Джанкой меркезий хастаханесине ерлешмеге мувафакъ олды. Хасталыкънынъ себебини бельгилев болюгинде етекчи мутехассыс оларакъ 2018 сенесине къадар чалышты. 

Чалышкъан ери яшагъан Къамаджы коюнден эппейи узакъта. Эр куню ишке барып кельмек кучь олгъанына бакъмадан, чокъ йыллар девамында къатнап чалышты. Шимди къартбабам нефакъада, амма эп бир Джанкой шеэринде ерлешкен «Гемотест» адлы клиникада чалыша. Япкъан ишини пек севе. О, алий категориялы экимдир. Тиббият илимлери намзети. Макътанмагъа, озю акъкъында чокъ айтмагъа да севмей. Ишини инсафлы ве буюк севиеде беджергени ичюн, къартбабам  чокътан-чокъ алий ярлыкъларнен мукяфатланды.

Буюк теджрибеси олгъаны, чокъ йыллар девамында тиббият саасында чалышкъаны ичюн «Эмек ветераны» медалинен мукяфатланды.  Амма, о, «меним энъ буюк мукяфатым – меним балаларым» деп айта. Къартбабамнен битам акъыллы, эмексевер ве ветанпервер балалар осьтюрдилер, эписи алий малюматлы. Баллары  да  озь ана-бабасынен  эр даим гъурурланалар.

  

Къартбабам шимди де чокътан – чокъ китап окъуй, онынъ зенгин китапханеси бар. Яшлыгъындан футболнен меракълана эди, бутюн командаларынынъ адларыны акъылында тута. Бош вакъыты олгъанда, баарь  ве яз куньлеринде балыкъ тутмагъа авеслене. Шахматнен огъраша. Бутюн Къырымны айланып сеяатта булунды. В.Высоцкийнинъ тюркюлерини динълемеге севе. Къартбабам бойле джиддий ишине бакъмадан, шакъа-къората севген бир инсандыр. О чокътан-чокъ лятифелер биле, эр вакъыт оларны айтып, бизлерни кульгюге далдыра.

    Мен татиль куньлеримни къартбабамнен кечирмеге севем. О аджайип субетдеш: онынъ айтып берген меракълы вакъиаларны, чешит тюрлю ильмий малюматны дикъкъатнен динълейим ве огренем. Бутюн шейни тафсилятлы анълатмагъа тырыша. Эр вакъыт онынъ сабырына шашам: юзьлернен, бинълернен меним суаллериме джевап берип, ич бир вакъыт «мен бильмейим» демеди. Къартбабам окъувымда, спортта меним мувафакъителеримнен меракълана. Къартбабамны мен озюмнинъ устазым сайам. 

Онынъ севгиси, мераметлиги, дикъкъаты манъа даима ярдым эте. Мераметлик – къартбабамнынъ эсас чизгисидир. О озю эр кеске ярдым этмеге ашыкъа, мени де бунъа огрете. Къартбабамнынъ янында мен озюмни тынч ве раат сезем. Онынъ къыйметли тевсиелерини акъылымда тутмагъа тырышам. Омюрни, яшайышны, адамларны, озь къорантасыны севген бир инсандыр.  Биз де оны пек севемиз, урьмет этемиз, къорчалаймыз!

  

Къартбабамнынъ омюр елу бизлер ичюн буюк нумюнедир. О, шеджеремизнинъ энъ улу векиллеринден бири, бизим гъурурымыздыр. Япкъан иши ич бир вакъыт унутылмаз.

 Мен эминим ки, бизим балаларымызда ве торунларымызда да, ана-бабагъа, халкъымызгъа, Ватанымызгъа сынъырсыз севги эр даим яшайджакъ!

  

Билялов Эльвис

5 сыныф талебеси 

МБОУ «Алма-Тархан 2-номералы орта умумтасиль мектеби» 

Багъчасарай районы

______________________________________________

АИЛЕ ДЕГЕРЛИКЛЕРИ-2020

Абдуллаева Эдие

ГЮГЮМ

Эр бир къорантанынъ бир де бир дегерлиги бар. Бу къоранта ичюн къыйметли бир несне: марама, Къоран, джезве, китап ве даа башкъа бир шей. Бу шейлер эдждатларымыздан къалгъан ве хатыра олып несильден несильге кече.

Бизим къорантамызда бойле дегерлик – гюгюм. Гюгюм аилемизнен берабер сюргюнликте олып, кене Къырымгъа къайтып кельди.

Меним къартбабам Судакъ районынынъ Ворун-коюнде догъды.

Къартанам - Лятифе Сейтлер районындаки Сейтлер-Вакъуф, шимдики Нижнегорский район с. Разливы, коюнде догъды. Къартанамнынъ анасы ве къартанасы Айше бу гюгюмнен чокъракътан эвге сув кетире эди. 

18 майыс сабасы аскерлер къапуларны къакъып: "Ачынъыз, сизни Къырымдан чыкъарамыз,»-дедилер. Автоматларнен къоркъутмагъа башладылар.

Шашмалап, не олгъаныны анъламайып, козьлерине не корюнди оны алдылар. Сув ташымагъа гюгюмни алдылар. Энъ кереги аш: богъдай, мысырбогъдай, ун комюли эди!

Къартанамнынъ дайысы дженкте эди. Он беш дакъкъада эвден чыкъардылар. Сейтлерде вокзалгъа кетирип вагонларгъа юклеп, бельгисиз якъларгъа алып кеттилер. Йигирми куньден зияде ёл юрип Озьбекистангъа кельдилер. 

Ел бою станцияда сув олса, чапып барып гюгюмни толдура сонъ вагонларда эр кеске сув берир эдилер. Бу гюгюмни сакъладылар. Ойле даа къулланалар. Къартанам гюгюмге сув толдурып ашханеге къоя ве ондан сув иче. О, дей: «Гюгюмде тургъан сувнынъ дамы башкъа ола.»

Ойле этип Озьбекистаннынъ Мырзачёль районынынъ Первомаец 2. деген ерде яшадылар.

Рефат къартбабамны 18 майыста Судакъ районы Ворун коюнден чыкъардылар. Олар Молотовская область Красновишерский район Березники коюне тюштилер. Андан 1956 сенеси Озьбекистаннынъ Мырзачёль районынынъ с. Первомаец коюне кельдилер. 








Къартбабам Рефат ве къартанам Лятифе 1954 сенеси январь 4 куню эвелендилер. Оларнынъ дёрт баласы олды: эки огълан ве эки къыз.
Къарт къартанам Айше оларнен яшар эди. 1977 сенеси 16 июнь-куню Къырымгъа кочьтилер. Вишенное, эвельки Мушаш, коюнде ерлештилер. Аиле дегерликлерни сакъламакъ керек ве несильден несильге къалдырмакъ керек, чюнки олар кечмиш акъкъында хатыраны сакъламагъа ве эдждатларымызнынъ бизим бугюнимизге къошкъан иссесини бильмеге, оларнынъ къыйметини анъламагъа ярдым этелер.

 Яни бу несне козьге корюльмеген йип оларакъ кечмишни, бугюнни, келеджекни багълай. Бизде олгъан шейни сакълап, эдждатларымызнынъ тарихини огренип, келеджек несильге къалдырмакъ, айтмакъ керек.

Адамнынъ омюри чокъ чешит шейлернен багълыдыр. Базылары изсиз ёкъ олалар, базылары исе махсус къыйметли ве аиле дегерлиги олалар. Менимдже, айны шу дегерлик бири-биримизни якъынлашмагъа ве бирлешмеге ярдым эте.

ВИШЕННОЕ КОЮ

УМУМТАСИЛЬ МЕКТЕБИНИНЪ

9  СЫНЫФ ТАЛЕБЕСИ

АБДУЛЛАЕВА  ЭДИЕ

ВИШЕННОЕ КОЮ

УМУМТАСИЛЬ МЕКТЕБИНИНЪ

9  СЫНЫФ ТАЛЕБЕСИ

АБДУЛЛАЕВА  ЭДИЕ

__________________________________________

АИЛЕ ДЕГЕРЛИКЛЕРИ-2020

Зейтулаева Фикрие

Буюк-Сюйрен коюмнинъ тарихы

Севем сени – Буюк-Сюйрен!

Табиатынъ пек дюльбер!

Юксек дагълар, ешиль багълар,

Эски эвлер, чешмелер.

Къырымнынъ эр бир кошеси дюльбер, амма юрегиме якъын олгъан ер, бу меним догъгъан коюм Буюк-Сюйрендир. Бизим коюмиз район меркезининъ дженюп тарафында, экинджи Къырым дагъ ёлагъынынъ, Бельбек вадийнинъ башында, Бельбек озеннинъ сагъ ялысында ерлешкен. Шимди коюмизнинъ ады – Танковое. Къоркъунчлы бир ад, амма къоркъмагъа себеп ёкъ, коюмиз тынч, ондан да гъайры янымызда ич бир арбий къысым ёкъ. Бу ад коюмизге 1945 сенеси къоюлгъан. Койлюлернинъ айткъанларына коре дженк йыллары коюмизде танк девизиясы тура экен. Коюмизнинъ эски ады–Буюк-Сюйрен. Бу ад янымызда ерлешкен Сюйрен керменден асыл олунгъандыр. Буюк-Сюйрен мухтешем манзаралы бир вадийде ерлешкен. Кой магърур къаяларнен сарып алынгъан. Сагъ тарафта Арман къая созулгъан. Бу къая Бельбек ве Къаралез дерелернинъ ортасында ерлешкен. Шимди бу къаягъа «Тимсах къая» дейлер, чюнки четен бакъкъанда, керчектен де тимсахкъа ошап келе. Къая тёпесинден, козь огюне гоньлюни хошландыргъан аджайип манзара ачыла.Туристлер бу къаяны пек бегенелер. 

Бу дюльберликнен пайлашмакъ ичюн мен сизни коюмиз бою кезинтиге давет этем. Коюмиз балабан десем ялан олмаз. Койде 21 сокъакъ бар. Бу сокъакъларда 600-ден зияде азбарлар ерлешкен. Сакинлернинъ сайысы 2000-ден зиядедир. Коюмизде эвельден, айны шекильде, сакъланып къалгъан бир къач эвчиклер тура. Эвель Буюк-Сюйрен ойле балабан дегиль эди, амма озюнинъ джамиси, мектеби, тюкяны, демирджи устаханеси бар эди.

Койнинъ башында, эр вакъыт тютеп тургъан, темиз, шифалы авамызны кирлеткен пенопласт заводыны коремиз. Онынъ еринде бир вакъытлары демирджи устаханеси тура экен. Шимди шу бинаны заводынынъ конторасы иле къулланалар.

Койге адым басып, ёл бою кеткенде сол тарафта эскиден къалгъан чешмени корьмеге мумкюн. Бир заманлары шу чешмеден салкъын, темиз, шырын сув акъкъан эди. Бутюн кой халкъы бу сувнен файдалангъан. 1990-ынджы сенелери къырымтатарлар Ватанына къайттып, бу койде эв алып яшагъанлары, чешменинъ сувуны корип ве файдаланып етиштирдилер. Языкъки, шимди чешме къуп-къуру. Чешменинъ суву ёкъ олды.

Кезинтимизни сокъакълар бою девам этемиз ве Буюк-Сюйрен кою эсас умумтасиль мектебини коремиз. Бу мектепте мен 6 сыныфта окъуйым. Мектеп 1964сенеси къурулгъан эди. Эски къырымтатар мектеби шимдики мектепнинъ азбарында ерлешкен эди. Бу мектепке къомшу койлерден де окъумагъа кельгенлер. Буюк – Сюйрен койнинъ къаршысында, Бельбек озеннинъ сол ялысында, дюльбер ерде ерлешкен Боркой деген койчик бар эди. Бу койнинъ балалары бизим мектебимизде окъуй эдилер.

1944 сенеси бутюн къырымтатар халкъыны озь Ватанындан сюргюн эткен сонъ, Совет укюмети Украина ве Русиеден кой сакинлерини Къырымгъа ёллап, азыр къырымтатарнынъ эвлерине ерлештирген эдилер. Бу сакинлерден бириси Клавдия Васильевна 82 яшында битайнынъ айткъанына коре, Боркойде 12-13 къырымтатарлардан къалгъан эв бар экен. Учь эв эки къатлы, балабан эди,къалгъанлары исе бир къатлы. Койде бир къую бар, шу къуюнынъ суву бутюн койге ете эди. Мектепке къатнагъанда олар асылык опюрчиктен кечип,багъчалар бою кете эдилер. Орталыкъта ешиллик, чешит тюсте къокъулы чечеклер, мектепке барып чыкъкъандже балабан бир гульдесте джыя эдилер.

Маалий акимиети Бельбек озеннинъ ёлуны чевирдилер. Озен яваш-яваш ялыларыны ювып, койни де йыкъа башлады. Койде яшагъанлар Буюк-Сюйренге кочип кеттилер. Бойле этип бу кой ёкъ олгъан койлернинъ сырасыны толдурды. Бу кой акъкъында келеджек кезинтимизде толуджа лаф юрсетерик.

Бизим кезинтимиз сонъуна келе. Къаранлыкъ коюмизни яваш-яваш къаплап ала. Кой тынч.

Козьлеримизни кокке котерип бакъсакъ, о, эр заман киби - аджайиптир. Бу меним Ватаным. Энъ яхшы ер мындадыр, энъ гузель ер Ватандыр!

Багъчасарай районнынъ «Танковская основная общеобразовательная школа» 6 сыныф талебеси Зейтулаева Фикрие

__________________________________________

АИЛЕ ДЕГЕРЛИКЛЕРИ-2020

Сиджелилов Абдурахман

Тувгъан Коклуз коюм

Мен Сиджелилов Абдурахман Исмаилович Бахчасарай район  Фотисала (Голубинка) мектебининь  6 сыныф талебесим. Мен Коклуз коюнде яшайым  Мени коюмизнинъ тарихи меракъландыра. Эр бир инсан  озь тамырларыны бильмек керек, деп саям. «Кечмишни бильмесенъ—келеджегинъ екъ», деп бефтан айтмагъанлар,   бу пек догъу  аталар сезлеридир.  Коюмизнинъ тарихи акъкъында башкъаларгъа да тариф этмеге истейим. Шу себептен  бу ярышта иштирак этмеге авеслендим.

Коклуз кою Бельбек озени боюнда, дагьлар арасында ерлешкен. Бу пек дюльбер ве берекетли койдир. 

Койге киргенде сагъ тарафтан Къоба къаяны коремиз, къаршымызгъа Сююр къая бакъа. 

Коклуз коюнинъ эски джамиси сакъланып къалгъан, шимди тамир этиле.

Койге киргенде, сагъ тарафта  джами ве медресе-мектеп ерлешкен. 

Бу медресе-мектепте дженктен эвель белли къырымтатар  языджы  ве оджа Мемет Нузет чалышкъан. Бу окъув юртунда, дин окъувларындан гъайры, чешит тюрлю фенлер де огренильген.

 Энъ меракълысы шу ки,  Мемет Нузет шимди бизим къоранта яшагъан  эвде яшагъан.  

Мемет Нузет яшагъан эв, къырымтатар

мимарджылыкънынъ парлакъ нумюнесидир

Мемет Нузет яшагъан эвге къоюлгъан хатыра ташы

Бизим эвимизнинъ  диварында 2016 сенеси Мемет Нузетке багъышлангъан хатыра ташы ерлештирильди.

 Меним къартбабам Сиджелилов Ситмер 1929 сенеси Коклуз коюнде дюньягъа кельди, кой мектебинде окъуды. 

1944 сенеси Уралгъа сюргюн олунды. 1955 сенеси Озбекистангъа кочьти. Къоранта къурды, балалы-чагъалы олды.

 Бутюн омюр Ватан асрети чекти. Ниает, 1988 сенеси озь тувгъан Коклуз коюне къайтып кельди. Озь эви сакъланып къалмагъаны себебинден, башкъа эв сатын алды.

Дедем Сиджелиль къорантасы иле.  Экинджи сырада учюнджи Сеитмемет къарбабам

Меним дедем Сиджелиль Смаилов рабфакнынъ мезунлары арасында

Белли мимар, халкъымыз арасында танылгъан инсан   Ренат Саранаевнинъ тамырлары да Коклуз коюнден. 

Р.Саранаев тарафында тамирленген чокъракъ

Къырымтатар халкъынынъ урф-адетлерини ве яшайышыны гъайырдан тиклемек ичюн Р. Саранаев  койде Этнография  меркези ачты. Бу меркезде  ве онынъ этрафындаки байырларда  «Хыдыр деде» адлы бедий фильмнинъ чекими  олды.

Даа бир инсан  акъкъында тариф этмеге истейим.

Миллий арекет иштиракчиси  Айдер Бариевнинъ  эджджатлары да Коклуз коюндендир.   .Бу инсан акъкъында языджы Идрис Асанин  озюнинъ «Адалет куреши сафларында» серлевалы китабында,  бу инсан акъкъында  меракълы малюматлар язгъан.

Эр йыл яз айларында Коклузлылар корюшюви  ола. Бу корюшювге  Кырымнынъ чешит кошелеринден мусафирлер келелер. Бу тедбир пек меракълы ве шенъ кече. Къартбабамнынъ бутюн сой-сопу, тувгъанлары,  койдешлери топланалар, кечмишни хатырлайлар,чокъ меракълы икяелер тариф этеле. Мен оларнынъ  лафларыны  динълемеге севем. Озюм ичюн чокъ меракълы малюмат алам.

Бу корюшювге меним ахранларым да келе, мен оларнен танышам, достлашам сонъра багъ тутамыз. Языкъ ки йыл-йылдан  къартларымыз бу дюньяны терк этелер. 

Корюшювлер девам этмеси ичюн, несиллер арасында багъ узюльмемеси ичюн,  осюп келеяткъан  яш несиль бу ишке фааль  янашмакъ керек.                 

Бахчисарай районы Фотисала мектебининъ

 6-А сыныф талебеси 

Сиджелилов Абдурахман

_________________________________________

АИЛЕ ДЕГЕРЛИКЛЕРИ-2020

Меметова Эдие Ибраим къартбабамнынъ омюр тарихындан

Меметова Эдие 

Къартбабамнынъ омюр тарихындан

«… Не сен, не де мен, дегильмиз эмен,

Учь юз йыл яшамай кетермиз эльден.

Лякин, къаладжакъ несиль бар бизден,

Кель, Инсан олайыкъ Сен де, Мен де!»

                                   ( Черкез Али, 1972с.)

«Инсангъа озь тамырларыны бильмек керек – айры инсангъа,  аилеге, миллетке – тек  о вакъыт аятнынъ макъсадыны ис этмек мумкюн».      Василий Песков 

Эр бир инсан озь сойлукъ алякъаларыны бильмек керек. Меним къорантамда белли инсанлар ёкъ. Амма олар арасында урьметли инсанлар бар эди. Олар акъкъында хатыра сакълап къалмакъ меним боюн- борджум.

Мен бугунь озь къарткъартбабам акъкъында икяе этмеге истейим. Языкъ ки, мен оны корьмедим, амма битам озь бабасы акъкъында чокъ икяе эте.

Къарткъартбабам, Меметов Ибраим, 1925 сенеси Акъмесджит шеэринде догъды.

Онынъ бабасы- Меметов Амет, 1903с. Анасы- Меметова Эсма, 1903с.
Оларнынъ къоранталарында 4 бала бар эди. Эки къыз ве эки огълан.Къарткъартбабам башлангъыч ве орта тасилини Акъмесджиттте алды.

Дженк башлагъанда Ибраим къарткъартбабам 16 яшында эди.

1944 сенеси. Дженк атешлери, арды кесильмес бомбалавлары. Совет къысымлары Къырымгъа кирдилер , душман Керчь ярымадасына чекильмеге меджбур олды.

Дженклешмеге ярайджакъ эр кишилерни, къызыл ордугъа къошулмасынлар, я да ярдым этмесинлер деп, топладылар. 17-ден 50 яшынадже чешит миллет векиллерини Алманиягъа айдадылар. Башта Румынияныъ Констанция шеэрине кетирдилер.

Къаркъартбабамнынъ хатырлавларындан: «Биз анда энъ агъыр ишлерни япа эдик. Куньдюзлери чалыштырта лар. Иш вакъытында къачакълар да ола эди. Къачакъларнынъ джезасыны , акъшам олса, къалгъанлар чеке лер. Сырагъа тизелер. Къачакъларнынъ янында чалышкъан, сакъчыларгъа айтмагъаны ичюн, сопаларгъа огърайлар. Аджымакъ шей ёкъ.

Бир кунь эпимизни мал вагонларына юклеп, эр бир вагонны сакъчыларнен пекитип, ёнеттилер. Вагон къапылары куньде бир кере ачылыр ве адам башына 50 грамм отьмек ве кучюк бир парчачыкъ пенир берип, орьтер эдилер. Азапкъа даяналмагъан ве тикенли теллерни къопарып, озьлерини вагон пенджересинден къар устюне аткъанлар да олды…»

Ниает, Вена шеэрине кетирдилер. Энди 1944 сенеси нинъ январь айы эди. Оларны лагерьлерге дагъыттылар. Кене агъыр ишлер башланды.

1944 сенесининъ апрель 4-и. Къызыл орду Австрия сынъырындан кечти. Шеэр ичинде сокъкъакъ урушлары. Алманлар , ярын булар къызыл аскерлер сафына къошулырлар деп, къуршунламагъа тиздилер. Къысметлери даа битмеген экен, къача бильдилер.

Вена шеэринден чыкъа бильдилер. 30- 35 километр юрип, Брюк шеэринде Къызыл орду сафларыны къошулдылар. Къыскъа азырлыкъ корип, джебеге ёл алдылар.

8 майыста гъалебени Венадан юз километр авлакъта Австриянынъ Альп дагъларында къаршыладылар ве мында да Америка аскерлеринен корюшюв олды.



Орду сафларындан ялынъыз 1947 сенеси къайтты. Чюнки озь къорантасыны тапмакъ керек эди. Къорантасы , бутюн къырымтатар халкъы иле, 1944 сенеси сюргюнликке огърады. Орта Асиягъа тюштилер.
Анасы огълуны чокъ бекледи. Амма, языкъ ки, къавушып оламадылар. Кечинди. Огълу исе 3 куньден сонъ кельди.

1948 сенеси Ибраим къарткъартбабам ве Бейтуллаева Исмигуль озь къоранталарыны къуралар. Оларнынъ 3 баласы ола: эки огълан Исмаил ве Айдер ве бир къыз Гульнара. Гульнара – бу меним битам. Олар яхшы яшайлар. Амма озь Ватанына, Къырымгъа, къайтмасына авес эте.

Ватансыз яшагъан халкънынъ юртуна къайтмасыны къарткъартбабам истей эди. О, миллий арекетнинъ иштиракчиси.



1966с. къарткъартбабам, башкъа къырымтатар миллий арекетнинъ векиллеринен бераберликте, Москвагъа барды. Олар къырымтатар халкъны озь Ана- юртуна къайтмасыны талап эттилер.

1989с. къарткъартбабам къорантасынен озь Ватанына кочип кельдилер. Олар Белогорск районынынъ Мичуринское (Къабурчакъ) коюнде ерлештилер. Амма, языкъ ки, Къырымда чокъ яшап оламады. 1998 сенеси о вефат этти.

Къартбабамнынъ мукяфатлары

1998с. сентябрь 12 чыкъкъан «Янъы дюнья»

газетасында къарткъартбабам акъкъында макъале 

Бу ишни япкъанда мен озь аиле акърабаларым акъкъында чокъ меракълы шейлер бильдим. Сой- акърабаларымыз акъкъында хатыра сакълап къалмакъ керек. Бу бизим борджумыз.

Белогорск районынынъ МБУМ «Мичуринское орта мектеби»

5 сыныф талебеси Меметова Эдие 

_______________________________________________________________________________

Аиле дегерликлери-2020

AİLE DEGERLİKLERİ — MİLLET DEGERLİKLERİ

"Yañı dünya" gazetası, №13(1447) 2018 s., APREL 6

AİLE DEGERLİKLERİ — MİLLET DEGERLİKLERİ

Er sene talebelerniñ baar tatiliniñ künlerinden birinde "Tuvğan tilniñ qıymeti ölçüsiz, halqnıñ maneviy baylığı bitmez-tükenmezdir" şiarı altında balalarnıñ qırımtatar tilinde icadınıñ festivali keçirilmekte. Qırım Cumhuriyeti Tasil, ilim ve yaşlıq naziri tarafından teşkilâtlandırılğan işbu yarış on beşincisidir. 

Bu sefer Aqmescitte keçken sene açılğan yañı 44-nci mektepte ötkerilgen festivalniñ maqsadı daima olğanı kibi qırımtatar tiliniñ itibarını arttırmaq, gençlerde halq­ medeniyeti ve ananelerine ürmet aşlamaq, balalarnıñ teatr ve edebiy icadınıñ inkişafına qoltutmaq oldı.
Festival üç yarıştan ibaret olıp, birincisi rahmetli şair Yu. Qandımnıñ teşebbüsinen teşkil etilgen "Qırım — menim Vatanım" mevzusında edebiy yarış, ekincisi — mektep şeñ ve zekiyler klublarınıñ (KVN) yarışı ve üçüncisi "Aile degerlikleri" yarışıdır.

"Qırım — menim Vatanım" yarışına Qırımnıñ 94 oquv müessisesinde tasil alğan 100 talebeniñ işi qabul etilip, olardan 22 icadiy iş ğalip tanıldı.
Şeñ ve zekiyler yarışında 100-den ziyade talebeni qavrap alğan 11 mektepniñ komandaları iştirak etti.
Festival teşkilâtçıları ve iştirakçilerini 44-nci mektepniñ ocaları ve talebeleri samimiy qarşılap, küçük bir kontsert de berdiler. Bayramda hayırlav sözünen çıqışta bulunğan Qırım tasil nazirliginiñ hadimi Z. Suleymanova "Qırım — menim Vatanım" yarışınıñ teşebbüsçisi Yu. Qandımnıñ ömür arqadaşı S. Qandımnen birlikte ğaliplerge diplom ve bahşışlarnı berdi. Biraz ögge ketip, şunı aytmağa isteymiz ki, yarışlarnıñ iç bir iştirakçisi mukâfatsız qalmadı.

"Aile degerlikleri" yarışında iştirak etmek içün bu yıl epsi olıp 26 talebeden arizalar keldi. Şunı qayd etmeli ki, "Közaydın" resurs merkeziniñ teşebbüsinen başlanğan "Aile degerlikleri" yarışını ta birinci konkursından başlap on bir yıldan berli "Yañı dünya" gazetası informatsion atalığı altına alıp, ğaliplerniñ işlerini öz saifelerinde derc etmekte. Bir sıra iştirakçiler endi çoqtan mektepni bitirip, aliy oquv yurtlarına kirdi, mustaqil işke başladılar. "Aile degerlikleri"niñ bir qaç kere ğalibi olğan kezlevli L. Memetova ise atta universitetten soñ­ gazetamızda çalıştı.

On bir yıl devamında yarış iştirakçileri toplağan malümat, taqdim ettigi aileviy degerliklerden özüne has bir virtual müzey meydanğa keldi. Yarışta kösterilgen Quran, quşaq ve ilvanlar, anter ve yeñ qapaqları, evciyar ve maramalar, savut-sabalar jüri eyyetinde bulunğan müzey hadimlerini bile ayrette qaldıra. Yarışnıñ emiyeti çoq ceettten müim. Yarışqa işini avale etken iştirakçiden bu işni ana tilinde, mültimedia vastalarından qullanğanı alda taqdim etmesi talap oluna. Yarış qaidelerine köre finalğa çıqqan 18 iştirakçi üç nominatsiya — "Köyümniñ tarihı", "Qartanamnıñ sandığı", "Aileviy fotoalbomlardaki resimler" boyunca küç sınaş­tılar. Bazı balalar yarışta endi bir qaç kere iştirak etip, yıldan-yıl­ğa işleriniñ seviyesini yükselteler. Tabiiy ki, bunda talebelerge öz işlerini azırlamağa yardım etken ocalarnıñ issesi büyük. Saq şeeri "F. Stepanov adına mektep-litseyiniñ oca­sı Z. Rustemova, Aqmescitteki 23-nci mektepniñ oca­sı S. İsmailova, Aqmes­citteki 10-ncı gimnaziyanıñ ocası Ş. Lümanovanıñ adları ayrıca qayd etilmege lâyıq­tır.

Bu yılı "Yañı dünya" gazetasınıñ 100 yıllığına bağışlanğan yarış cedveline adları kirsetilgen 18 iştirakçiden dörtü çeşit sebeplerden ötrü kelip olamağan. 14 işniñ epsi özcesine qıymetli, lâkin er bir yarışta olğanı kibi yahşılardan yahşısı seçile. Aman-aman üç saat devam etken yarış neticesinde KRİPPO hadimi N. Aşurova, İ. Gasprinskiy adına cumhuriyet qırımtatar kütüphanesiniñ hadimi E. Veliyeva, Qırımtatar tarihiy-medeniy asabalıq­ müzeyiniñ hadimi A. Memetova ve gazetamıznıñ baş muarriri Z. Bekirovadan ibaret jüri eyyetiniñ qızğın muzakereler soñunda alğan qararına köre İçki rayonı Savurçı (Zavetnoye) köyüniñ Krımskih partizan adına orta mektepniñ 10-ncı sınıf talebesi Z. Bapayeva, Bağçasaraydaki 5-nci mektepniñ 8-A sınıf talebesi M. Dudakova ve Saqtaki F. Stepanov adına mektep-litseyniñ 5-V sınıf talebesi V. Bazarovanıñ işleri 1-nci yerge lâyıq körüldiler.

Yarış iştirakçileriniñ er birine Qırım Tasil nazirligi adından diplomlar ve "Hazine" tükânından alınğan qıymetli bahşışlar berildi. Evel ilân etilgeni kibi, yarış iştirakçileriniñ epsiniñ işleri gazeta saifelerinde derc olunacaq.